اهداف روش های نوین ارزیابی طرح ها
زمانيكه ايده‎هاي متفاوت جهت سرمايه‎گذاري و انتخاب مطرح گرديد؛ سرمايه گذاران به دنبال راه حل‎هاي مختلفي بودند تا بتوانند بهترين تصميم را بگيرند. اما وجود پارامترهاي فراوان محاسبات را گاهاً آنقدر پيچيده مي‎كرد كه تصميم گيرندگان توان لازم برای تصمیم را نداشتند و یا اطمینانی از درستی تصمیم خود پیدا نمی کردند. از طرف ديگر نگرش‎هاي متفاوت به يك موضوع خاص؛ باعث مي‎شد تا نتايج يكسان حاصل نشود. به عبارت ديگر در مورد يك طرح؛ برخي از محاسبات طرح را اقتصادي جلوه مي‎داد و بعضي ديگر كلاً آن را رد مي‎كرد. اين موضوع سبب شد تا دست‎اندكاران به فكر استاندارد نمودن تعاريف و محاسبات افتادند. اما مشكل اصلي يعني پيچيدگي عمليات محاسباتي هنوز باقيمانده بود. براي حل اين مشكل؛ دو راه حل وجود داشت: روش اول استفاده از یک شیوه یکسان برای همه طرح ها و روش دوم تدوین روش های متفاوت متناسب با ویژگی هر صنعت. استفاده از نرم افزاری مانند کامفار می توانست گزینه ای برای راه حل اول باشد به شرطی آنکه بخش عمده ای از نیاز های همه صنایع را پوشش دهد و محاسبات را درست ، جامع و مانع ارائه نماید. همانطوریکه از ابتدا نیز پیش بینی می شد و این امر در گزارشی تحت عنوان «تطبیق ظوابط تائید طرح با نرم افزار کامفار » به استماع سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال 1382 رسانده شد این روش فقط 60 درصد از نیازهای آن موقع را پوشش می داد و تجربه هشت سال گذشته نشان داده است که تغییرات عمده در نحوه تائید طرح ها باعث می شود تا کارآیی روش مرسوم مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد. در نتیجه با توجه به افزایش تنوع طرح ها و تغییرات اساسی در اقتصاد جهانی ، در اکثر موارد روش دوم که کارآمد تر می باشد انتخاب شده است. به همین دلیل  در این به بخش به بیان ویژگی ها، تکنیک ها و ابزارهای جدید ارزیابی و تائید طرح ها پرداخته می شود:
  • هر صنعت خود دارای معیارهای ارزیابی متفاوتی است. بنابر این نه تنها شاخص های عمومی باید محاسبه شوند بلکه معیارهای خاص صنعت نیز در نتایج باید آورده شود.
  • نتایج حاصل از تحقیقات بازار و ارزیابی فنی به عنوان ورودی های ارزیابی مالی قرار می گیرند بنابر این نتایج مندرج در گزارش حاصله با اطمینان بیشتری قابلیت پذیرش را دارد.
  • داده های فنی و بازار و مالی کاملاٌ با هم در ارتباط قرار می گیرند و تغییر در یک قسمت اثر خود را در سایر قسمت ها به خوبی نشان می دهد در نتیجه قسمت های مختلف گزارش توجیهی طرح از انسجام کامل برخوردار بوده و تناقضات و نقائص رفع می شوند.
  • بانک های اطلاعاتی که از این نرم افزارها پشتیبانی می کنند دارای اعتبار بالایی می باشند چون نه تنها اطلاعات طرح ها یقبلی در طرح جدید قابل استفاده است بلکه می توان از اطلاعات بروز استفاده کرد بدون اینکه هزینه و یا زمان بیشتری صرف شود. 
  • با استفاده از امکانات GOOGLE EARTH مکان یابی از دقت بالایی برخوردار می باشد.
  • برآورد هزینه طرح از دقت خوبی برخوردار می باشد.
  • در زمان انتخاب تکنولوژی ، کاربر قادر است همه عوامل را مورد مقایسه قرارداده و بهینه ترین را انتخاب کند.
  • به راحتی قادر است جريان نقدينگي را آناليز كند.
  • فرصت‎هاي موجود را بشناسد.
  • براي آينده برنامه‎ريزي استراتژيك بازار انجام دهد.
  • در موارد مورد نياز تأمين منابع مالي از سايرين را آناليز كند.
  • با سرعت و دقت بيشتري تصميم سازی کند.
  • یک پروژه را به چند زیر پروژه تقسیم و یا چند پروژه را در یک پروژه ادغام نماید.
  • چون قادر هستند با نرم افزارهای نظارت و کنترل پروژه مانند Primavera ارتباط برقرار نموده و تبادل اطلاعات داشته باشند ، دستگاه نظارت به راحتی می تواند پیشرفت طرح را تعقیب کند. 
  • همچنین چون با نرم افزارهای آنالیز می تواند تبادل اطلاعات داشته باشد می تواند در این مورد به تصمیم سازان کمک قابل توجهی ارائه نماید.
  • بهترین گزینه ها را پیشنهاد می کنند.
  • محل‎هاي تأمين منابع مالي و اقتصادي را مقایسه می کند.
  • بهترين حالت ممكن را براي استفاده از منابع نادر طبيعي؛ منابع نيروي انساني و منابع مالي كه با موقعيت‎هاي اجتماعي؛ رشد اقتصادي و توسعه هماهنگ است؛ انتخاب نمايد.
  • از طولاني شدن عمر پروژه‎ها؛ سرمايه‎گذاري بيش از حد مورد نياز و از ايجاد ظرفيت‎هاي بالاي بدون استفاده اجتناب نمايد.
  • از محاسبات پيچيده و جزئي دوري جويد و مطالب را به سادگي درك نمايد.
اين برنامه ها محدود به آناليز و پيش‎بيني مالي براي ارزيابي اقتصادي نمي‎شود؛ بلكه استفاده از منابع داخلي را با منابع خارجي مورد مقايسه قرار داده و براي منابع؛ هزينه‎هاي دوران ساخت و توليد؛ برنامه مجزائي ارائه ميدهد و نقطه سربسر براي محصول يا محصولات از نقطه نظر تعداد توليد و هزينه توليد در مقايسه با زمان - هزينه - سرمايه - منابع مالي و همچنين IRR ، NPV ، آناليز هزينه - فايده، تعيين نقاط تصميم‎ساز را محاسبه و به صورت جداول و نمودارهاي مختلف ارائه مي‎نمايد.
 
 بررسي ضوابط تعيين سودآوري مالي طرح ها
تا اين مرحله از ارزيابي طرح هاي عمراني در حقيقت به برآورد و مطالعه مسائل فني و مهندسي مربوط به توليد محصول از نظر روش توليد،تجهيزات و ماشين آلات ، مواد اوليه، سوخت برق و كاركنان مورد نياز پرداخته مي‎شود. سپس هزينه هاي سرمايه گذاري و بهره‎برداري يا توليد با توجه به ظرفيت و ميزان توليد طرح پيش بيني مي گردد. در اين نوع بررسي ها از روشهاي متفاوتي جهت پيش بيني استفاده مي شود. بعنوان مثال مي توان از اطلاعات طرح هاي مشابه استفاده كرد و يا از نظرات كارشناسان فني و پيمانكاران بهره برد. به عبارت ديگر، در واقع تا اين قسمت از ارزيابي ها نقش انسان بعنوان يك عامل جمع آوري اطلاعات مناسب و مربوط، انكار ناپذير است. در حقيقت هيچ نرم افزاري نمي تواند به جاي انسان و تفكر انساني، اين نقش را بعهده گيرد. ولي زماني كه پس از برآورد هزينه هاي طرح اعم از سرمايه گذاري و توليد، مرحله تحليل داده هاي جمع آوري شده فرا مي‎رسد، از آنجاكه روشهاي از پيش طراحي شده‎اي جهت ارزيابي سودآوري طرح هاي عمراني وجود دارد و با توجه به پيچيدگي محاسبات در برخي از روشها، مي توان به دليل كمبود و يا محدوديت زمان و ارزش عملكرد نيروي انساني ماهر، اين امر را به نرم افزار هاي كامپيوتري واگذار كرد.
 
ضوابط ارزيابي سودآوري طرح هاي عمراني
 
1-     ضابطه دوره برگشت سرمايه
با استفاده از اين ضابطه، طرح يا گزينه اي كه در كوتاهترين مدت، اصل مبلغ سرمايه گذاري شده را برگشت دهد، برتري مي يابد. در واقع دوره برگشت سرمايه، مدت زماني است كه اصل مبلغ سرمايه گذاري شده، از محل عايدات طرح بازگشت داده مي شود. نرم افزار با استفاده از گردش جريانات نقدي ورودي و خروجي پروژه كه در مراحل قبلي بعنوان داده هاي اصلي دريافت كرده است، اين محاسبه مربوط به دوره برگشت سرمايه را انجام داده و نتيجه را به همراه يك نمودار كه به شكل موجهي مسئله دوره برگشت سرمايه را نمايش مي‎دهد، ارائه مي دهد.علاوه بر محاسبه دوره بازگشت سرمايه را به شكل پويا و متحرك نيز محاسبه كرده و در نموداري مجزا به نمايش مي گذارد (Dynamic payback period). در اين نوع محاسبه از دوره برگشت سرمايه، به جاي استفاده از جريانات نقدي ورودي و خروجي پروژه و طرح در حالت عادي از جريانات نقدي ورودي و خروجي تنزيل شده استفاده مي كند و در حقيقت توجه ويژه اي به مسئله ارزش زماني پول مي نمايد و بعبارت ديگر به اين مطلب صحه مي گذارد كه “ پول امروز ارزش بيشتري از همين ميزان پول در آينده خواهد داشت.“ بعنوان مثال دوره برگشت سرمايه كه در حالت عادي 5 سال محاسبه شده بود، با استفاده از وجوه تنزيل شده نقد، به 3.5 سال و حتي كمتر تقليل مي يابد.
 
2- ضابطه نرخ بازده ساده سرمايه گذاري
نرخ بازده ساده سرمايه گذاري، نشاندهنده نسبت سود خالص به سرمايه گذاري اوليه مي باشد كه مي تواند بصورت تجمعي و يا سال به سال محاسبه شود. اين نرخ سپس با نرخ بازده مورد نظر سرمايه گذاران مقايسه شده و در صورت فزوني، طرح موردنظر پذيرفته شده و در غير اين صورت مردود شناخته خواهد شد. نرم افزار اين معيار را نيز به راحتي محاسبه نوده و پاسخ را به همراه يك نمودار ارائه مي دهد. لازم بذكر است كه اين نرم افزار نرخ بازده را حداقل در 3 حالت محاسبه كرده و به حالت نموداري نمايش مي دهد و بنابراين قدرت تحليلگر مالي را در تحليل و ارزيابي نتايج حاصل از پردازش داده ها را افزايش مي دهد. اين سه حالت از محاسبه نرخ بازده به شرح زير مي باشد:
 
             كل حقوق ÷ سود خالص = نرخ بازده كل حقوق (حقوق صاحبان سهام + مجموع بدهي ها) -1
                  حقوق صاحبان سهام ÷ سود خالص = نرخ بازده خالص ثروت (حقوق صاحبان سهام) – 2
                                      كل سرمايه گذاري ÷ (سود خالص + بهره) = نرخ بازده سرمايه گذاري -3
 
 
3- ضابطه ارزش خالص كنوني (فعلي) طرح
خالص ارزش كنوني (فعلي) طرح (NPV) نمايانگر وجوه نقد ورودي تنزيل شده منهاي وجوه خروجي نقد تنزيل شده مربوط به طرح مي باشد. در صورتي يك طرح قابل پذيرش مي باشد كه NPV آن صفر و يا مثبت باشد. از آنجا كه جهت محاسبه NPV بايستي جريانات نقدي ورودي و خروجي طرح بدقت مورد تنزيل قرار گرفته (با توجه به نرخ تنزيل تعيين شده) و اين امر بعضاً بدليل پيچيده بودن جريانات نقدي، بسيار پيچيده و زمانبر مي شود، ابزارهای جدید به راحتي و ظرف چند ثانيه اين محاسبات را بدقت انجام داده و نتايج را در قالب خالص جريانات نقدي تنزيل شده (NPV سال به سال و كلي يا تجمعي) به همراه نمودار گويايي كه تحليل حساسيت را نيز به راحتي براي آن مي توان انجام داد، ارائه مي دهد. اين نرم افزار حتي بصورت خودكار، ارزش قراضه و يا ارزش دفتري دارايي ها و سرمايه گذاري هاي ثابت طرح را در سالهاي پاياني پروژه بعنوان وجوه نقد ورودي در نظر مي گيرد، البته در صورتيكه اين امر توسط كاربر منع نشده باشد. اين نرم افزار اطلاعات بكار گرفته شده جهت محاسبه NPV هر سال و NPV كل را به صورت جزئي نمايش داده و امكان بررسي و تحليل دقيقتر را به كاربر مي دهد. اين نرم افزار حتي بصورت خودكار ، ارزش قراضه و يا ارزش دفتري دارايي ها و سرمايه گذاري هاي ثابت طرح را در سالهاي پاياني پروژه بعنوان وجوه نقد ورودي در نظر مي گيد، البته در صورتيكه اين امر توسط كاربر منع نشده باشد، اين نرم افزار اطلاعات بكار گرفته شده جهت محاسبه NPV هر سال و NPV كل را به صورت جزئي نمايش داده و امكان بررسي و تحليل دقيق تر را به كاربر مي‎دهد. همان گونه كه اشاره شد، ابزار جدی نمودارهایي را نيز ارائه مي دهند كه در آن NPV طرح را با نرخهاي تنزيل گوناگون نمايش ميدهد. در ضمن حساسيت NPV طرح به عواملي چون افزايش يا كاهش در دارايي هاي ثابت فروش و هزينه‎هاي عملياتي نمايش مي دهد كه البته درصد افزايش يا كاهش توسط كاربر تعيين مي شود. همانطور كه ملاحظه مي‎شود، اينگونه بررسي ها بدون كاربرد نرم افزار هاي كامپيوتري، بسيار مشكل و زمان گير خواهد بود.
 
4- ضابطه شاخص سودآوري:
شاخص سودآوري از تقسيم خالص ارزش كنوني (فعلي) طرح (NPV) به سرمايه گذاري حاصل مي شود كه از اين شاخص عموماً جهت مقايسه و رتبه‎‎بندي طرح ها استفاده مي شود. اين شاخص نيز در ابزارهای جدید  تحت عنوان NPVR يعني نرخ خالص ارزش كنوني طرح، محاسبه و ارائه مي گردد.
 
5- ضابطه نرخ بازده سرمايه گذاري (نرخ بازده داخلي: IRR)
نرخ بازده داخلي، نرخ تنزيلي است خالص ارزش فعلي طرح در آن مساوي صفر مي شود يعني در اين نرخ جريانات نقدي خروجي تنزيل شده، برابر جريانات نقدي ورودي تنزيل شده مي گردند. سپس اين نرخ با نرخ بازده مورد انتظار سرمايه گذار مقايسه مي شود كه در صورتي برابري يا فزوني بر اين نرخ، پروژه يا طرح مورد نظر پذيرفته مي شود.
محاسبه نرخ بازده داخلي از طريق آزمون و خطا حاصل مي شود. اين بدان معناست كه جريانات نقدي طرح با نرخ‎هاي تنزيل گوناگون مورد تنزيل قرار مي‎گيرد تا جائيكه NPV طرح صفر شود كه اين عمل بعضاً پيچيده و زمانبر مي باشد. با استفاده از ابزارهای جدید به راحتي و ظرف چند ثانيه اين محاسبات انجام مي شود. حسن اين ابزارها آن است كه اطلاعات مربوط به IRR را در قالب نمودار ارائه مي نمايد به صورتيكه NPV طرح را در نرخ هاي مختلف تنزيل نمايش مي دهد و نرخي كه NPV را صفر مي كند همان IRR است. در ضمن حساسيت IRR به عواملي چون افزايش يا كاهش در دارايي هاي ثابت، فروش و هزينه هاي عملياتي مورد بررسي قرار گرفته و نمايش داده مي شود. نمودار تحليل حساسيت IRR به عوامل ذكر شده از اهميت و گويايي بسياري برخوردار است.
 
نرخ هاي متعدد بازده داخلي
بعضاً بدليل الگوي خاص جريانات نقدي يك پروژه بعنوان مثال گردش نقدي نخست منفي، سپس مثبت و بعد از آن منفي و در پي آن مثبت باشد و اين جريان خاص بدين شكل ادامه يافته و از جريان يكبار منفي و تا پايان مثبت (درحالت عادي) پيروي نكند، طرح با بيش از يك نرخ بازده داخلي روبه‎رو است. در چنين حالتي چندين روش جلوگيري از محاسبه بيش از يك IRR پيشنهاد شده كه بكار گيري آن مستلزم زمان زيادي است. ابزارهای جدید بطور خودكار از بروز چنين مشكلاتي جلوگيري كرده و جريانات نقدي پروژه را به حالت عادي برگردانده و IRR‌ طرح را بصورت واحد، محاسبه مي كند.
 
6- ضابطه ارزش معادل سالانه
در پروژه ها طرح هاي عمراني كه محصول آنها به صورت رايگان عرضه مي شود، امكان تعيين سودآوري آ‎نها و بنابراين مقايسه بر مبناي اين سودآوري وجود ندارد. لذا جهت تعيين طرح برتر،بايستي حداقل هزينه را لحاظ نمود. جهت اين امر، ارزش فعلي جريانات خروجي گزينه هاي مختلف با يكديگر مورد مقايسه و هزينه هاي كمتر انتخاب خواهد شد. ابزارهای جدید به راحتي و با وجود طرحهايي كه از جريانات خروجي نقد پيچيده‎اي برخوردار هستند، اين ارزش فعلي را محاسبه و ارائه مي نمايد. جهت اين كار بايستي جريانات خروجي از جمله هزينه هاي تعميرات و نگهداري سالانه هر طرح را جداگانه وارد برنامه نمود و نرم افزار ارزش فعلي هر طرح را به راحتي ارائه خواهد داد.
 
نكته بسيار مهم: همانطور كه ملاجظه مي گردد به دليل اهميت بسيار زياد مسئله ارزش زماني پول، تنزيل وجوه نقد تنها راه حلي است كه اين مسئله را حل مي نمايد: نكته مهمي كه تنزيل وجوه نقد با آن رو به روست،مشكل بودن محاسبات است علي الخصوص زمانيكه جريانات مقداري پيچيده مي باشد، يكي از محاسن بسيار بزرگ تکنیک های جدید حل اين مشكل مي باشد. اين تکنیک ها به سادگي و بدون هيچ مشكل خاصي، ارزش فعلي هر گونه جريان نقدي را محاسبه كرده و ساير معيارهايي كه براساس اين ارزشهاي فعلي محاسبه مي‎شوند از قبيل NPV و IRR را نيز به راحتي محاسبه و ارائه مي نمايد. علاوه بر اين،این تکنیک هابا تحليل حساسيتي كه در رابطه با اين معيارها انجام مي‎دهد، به بسياري از روشهاي موجود ارجحيت دارد و امكان تحليل بيشتري به تحليلگر طرح مي دهد.
 
تحليل بي اطميناني طرح هاي عمراني
مواردي كه در بخش قبل ارائه گرديد، با تكيه بر فرض كامل و درست بودن اطلاعات مربوط به سالهاي آينده انجام مي شد. از جمله اين اطلاعات مي توان به مقدار توليد، سرمايه گذاري، هزينه هاي بهره برداري، قيمت هاي محصول، نرخ تنزيل،‌دوره عمر طرح يا پروژه و غيره اشاره نمود.اما بايستي توجه داشت كه در عمل، آينده هميشه با ابهام و عدم اطمينان روبه‎روست و بنابراين به ندرت ممكن است رويدادهاي آينده با پيش بيني هاي قبلي تطبيق يابد. توجه به اين امر موجب آن مي گردد كه تحليلهاي مالي در مورد ارزيابي مالي طرح ها، مسئله عدم اطمينان و ابهام را نيز در نظر گرفته و با چند شيوه موجود اين مسئله را تا حدودي حل نمايد. از جمله شيوه هاي بررسي بي‎اطميناني و ريسك و منظور داشتن آن در محاسبات مي توان به “ تحليل حساسيت“ (از جمله تحليل سربه‎سر و تحليل حساسيت ارزش فعلي) و “تحليل احتمالات“ اشاره كرد.
 
تحليل حساسيت
در نرم افزار ها توجه ويژه اي به مسئله تحليل حساسيت شده است و كاربر در هر زمينه اي مي‎تواند حساسيت نتايج تحليل خود را نسبت به تغييرات ايجاد شده در هر يك از اقلامي كه در تحليلها وجود دارد، مورد ارزيابي قرار دهد. بعنوان مثال با ايجاد تغيير د رمقدار فروش، قيمت فروش، هزينه هاي توليد، هزينه هاي سرمايه گذاري، نرخ تنزيل و ... مي توان تغييرات د رنتايج تحليل از جمله NPV و IRR محاسبه شده، سود هر سال و مواردي از اين قبيل را ملاحظه نمود. از جمله مصداقهاي تحليل حساسيت، تحليل نقطه سربه‎سر است كه تأثير تغييرات هزينه، مقدار توليد و قيمت را بر سودآوري طرح مورد بررسي قرار مي دهد. نرم افزار ها تحليل نقطه سربه‎سر را نيز به دقت و سرعت بسيار بالا انجام داده و نتايج را در قالب محاسبات عددي و نمودارهاي گويا ارائه مي دهد.
از جمله ديگر مصاديق تحليل حساسيت، تحليل حساسيت ارزش فعلي طرح است كه همانگونه كه در بخشهاي قبلي اشاره گرديد، نرم افزار ها اين نوع تحليل رانيز به شكلي موجه و جالب ارائه كرده و كاربر را قادر به تحليلها و بررسيهاي بيشتري مي سازد.
 
تحليل احتمالات
منظور از احتمال تعيين درصد احتمال وقوع يك رويداد در يك مجموعه از رويدادهاي مختلف قابل پيش بيني مي‎باشد، كه معمولاً اين درصدها براساس تجربيات گذشته و نظر كارشناس تعيين مي گردد. جهت وارد كردن احتمالات در تحليلها، كافي است در هر موردي از جريانهاي ورودي يا خروجي طرح و يا ديگر عوامل از جمله نرخ تنزيل و غيره، كه چند رويداد مختلف ممكن است رخ دهد. درصد احتمال را در نتايج آن رويداد ضرب نمائيم و سپس اين مقادير حاصله را با يكديگر جمع و در قالب يك عدد ملاحظه نماييم. بايستي توجه كرد كه جمع احتمالات مربوط به هر دسته از رويدادها بايستي يك عدد باشد. جهت بررسي بيشتر ذكر مثال زير ضروري است. فرض كنيد در رابطه با درآمد فروش محصولات در سال سوم بهره برداري سه حالت مختلف ممكن است به شرح زير بوجود آيد:
وضعيت
درآمد فروش
درصد وقوع
ارزش مورد انتظار(EV)
الف
10.000
50%
5000
ب
20.000
20%
4000
ج
15.000
30%
4500
جمع
 
100% =1
13500
 
حال جهت بررسي فروش در سال سوم بهره برداري ، عدد 13500 را در نظر مي‎گيريم. با اين مسئله در رابطه با كليه عوامل و همه محاسبات به همين شيوه برخورد مي شود بعنوان مثال هنگام محاسبه NPV با چند نرخ تنزيل محتمل و غيره.
در حالی که در ابزارهای جدید این موضوع با حساسیت بالایی لحاظ شده است ولی نرم افزار کامفار خود به تنهايي قادر به دريافت وضعيت هاي گوناگون و درصد احتمال مربوط به هر يك نمي باشد. بعنوان نمونه در مثالي كه ذكر شد، نمي توان سه وضعيت الف و ب و ج را با درصدها و مقادير مختلف وارد نرم افزار كرد تا نرم افزار خود عدد 13500 را محاسبه كند. ولي در هر مورد خاص كه اين مسئله عدم اطمينان و احتمالات وجود دارد، مي توان ارزشهاي مورد انتظار (Expected Value or EV)را محاسبه و به صورت عدد خالص جهت تحليل وارد نرم افزار كرد. مثلاً در اينجا عدد 13500 را براي فروش سال سوم بهره‎برداري مي توان به نرم افزار ارائه داد. اين مسئله از جمله نقطه ضعف هاي اصلی اين نرم افزار است.
 
شيوه هاي كاهش ريسك
جهت كاهش ريسك درتحليلها، انجام دقيقتر و منطقي تر پيش بيني ها بهترين راه مي باشد. ولي معمولاً در اكثر طرح ها و پروژه هاي سرمايه گذاري، حدوداً ده درصد از هزينه‎هاي كل پروژه بعنوان هزينه‎هاي پيش بيني نشده در نظر گرفته مي شود. البته توصيه مي شود جهت واقعي تر كردن پيش بيني ها و مرتبط كردن خطرات مربوط به هر فعاليت موجود در پروژه به هزينه هاي همان فعاليت، از نرم افزار هاي مديريت ريسك بسيار خوبي كه در حال حاضر در بازارهاي ايراني وجهاني موجود است، استفاده شود. از جمله اين نرم افزارها مي توان به Riskman   Primavera(P3E),@Risk,MonteCarlo اشاره نمود.
 
 مسائل تامين مالي و اجرايي طرح هاي عمراني
جهت انتخاب روش صحيح تامين منابع مالي مورد نياز طرح، ابتدا بايستي وجوه مورد نياز و تاريخ دقيق نياز به آنها، برآورد و پيش بيني گردد. به اين منظور مي توان از صورت دريافت و پرداختهاي طرح كه مبناي محاسبه سودآوري طرح قرار مي گيرد،استفاده كرد. براي تعيين نياز دقيق طرح به وجوه نقدي و همچنين شيوه استفاده از وجوه و پيش‎بيني چگونگي بازپرداخت آن، بايستي برنامه ريزي مالي طرح، ترازنامه هاي آينده و همچنين صورت سود و زيان آن گروه از طرح هاي عمراني كه درآمدزا هستند، تدوين و تنظيم گردد. ويژگي عمده شیوه های جدید آن است كه پس از ورود اطلاعات مربوط به طرح در رابطه با جريانات نقدي ورودي و خروجي (دريافتها و پرداختهاي طرح)، خود بطور اتوماتيك، ترازنامه، صورت سود و زيان و صورت گردشي وجوه نقد را براي سالهايي كه جريانات نقدي در مورد آنها وجود داشته است و بعبارتي براي دوره عمر پروژه يا طرح، تهيه مي كند. لذا با استفاده از اين نرم افزار، هيچ مشكلي در رابطه با تهيه اين صورتهاي مالي با اهميت وجود ندارد. جالب است كه نرم افزار خود طبقه بندي صحيحي از دارايي ها و بدهي هاي جاري و غير جاري در ترازنامه انجام مي دهد و اقلام مرتبطي كه مابين صورتهاي مالي مختلف وجود دارند را بدرستي شناسايي مي كند. لازم بذكر است كه انجام اين عمل بصورت دستي، مستلزم دانش كافي است.
 
در رابطه با مسائل تامين مالي در مراحل بعدي با استفاده از روش تحليل نسبتها و روش تحليل جريان سرمايه در گردش و دارايي هاي ثابت پروژه، وضعيت مالي گذشته و يا آينده مؤسسات مورد بررسي قرار مي گيرد و نتيجه‎گيري مي شود. شیوه های جدید علاوه بر قابليت هايي كه در قسمت هاي قبلي بدانها اشاره شد، توانايي محاسبه انواع نسبت هاي مالي را دارست كه از جمله مي توان به نسبت جاري – نسبت آني – نسبت سود به ارزش ويژه – نسبت سود به مجموع دارايي ها – نسبت سود به مجموع بدهي ها – نسبت فروش به موجوديها و ... اشاره كرد. تحليلگر مالي مي تواند با استفاده صحيحي كه از اين نسبت ها مي كند، نتايج خوبي را از بررسي‎هايش در رابطه با نحوه تامين مالي طرح بدست آورد.
تغييرات ايجاد شده در سرمايه در گردش نيز از جمله اطلاعات مفيد ديگري است كه ابزارهای جدید در اختيار كاربر مي گذارد. اين ابزارها بطور خودكار، كليه اطلاعات وارد شده اي را كه مربوط به بدهي ها و دارايي هاي جاري است، استخراج و سرمايه در گردش را محاسبه مي كنند و تغييرات آن را طي سالهاي مختلف عمر پروژه ارائه مي‎دهد. در حالت معمول سرمايه در گردش مورد نياز طي سالهاي مختلف عمر پروژه امري است كه مشكل محاسبه مي گردد، چرا كه سرمايه در گردش از حسابهاي مختلفي كه هر يك برآوردي است محاسبه مي گردد.ولي ابزارهای جدید در رابطه با اقلام دارايي و بدهي جاري يك سئوال از كاربر در مورد روزهاي گردش هر يك (Turn Over)مي پرسند و از روي آن، خود سرمايه در گردش را محاسبه مي كند. ماهيت محاسبه به اين شكل است كه نرم افزار تعداد روزهاي گردش مربوط به اقلام موجود در كالا، وجوه نقد، حسابهاي دريافتي و حسابهاي پرداختي (بدهي ها) را گرفته و عدد 360 (تعداد روزهاي سال)را بر آنها تقسيم كرده و ضريب گردش هر يك از حسابها بدست مي آيد. سپس اقلام هزينه اي و درآمدي مربوط به هريك از اين حسابها را بر اين ضريب تقسيم مي كند و دارايي و بدهي جاري مربوط محاسبه مي گردد.‌(بعنوان مثال حساب درآمد فروش مربوط به حسابهاي دريافتني است). سپس با كسربدهي هاي جاري از دارايي هاي جاري، خالص سرمايه در گردش رابدست مي آورد.لازم بذكر است كه انجام اين مراحل توسط كاربر اجرا و يا مشاهده نمي شود. كاربر تنها مي تواند در صورت نياز نتايج رادر خروجي هاي نرم افزار ملاجظه نمايد. همانطور كه مشاهده مي شود سرمايه در گردش كه توسط این ابزارها به اين راحتي صورت مي پذيرد، يكي از مشكلات موجود در مورد پيش بيني حسابهاي مربوط به هر طرح است كه بدين شكل حل مي گردد. بايستي متذكر شد كه افزايش در سرمايه در گردش در محاسبات بعنوان افزايش در جريان خروجي وجه نقد و كاهش در سرمايه در گردش بعنوان افزايش در جريانات ورودي وجه نقد در يك طرح تلقي مي‎گردد.
 
در مراحل بعدي تصميم گيري در مورد مسائل تامين مالي طرح با توجه به اطلاعاتي كه در بخش هاي قبلي حاصل گرديد، يك برنامه ريزي مالي دقيق در رابطه با طرح و نحوه تامين مالي آن صورت مي گيرد. اين برنامه ريزي شامل تصميم گيري در مورد نحوه تامين مالي (صدور سهام – صدور اوراق مشاركت – وامهاي كوتاه مدت و بلند مدت بانكي –اخذ اعتبار از دولت و غيره) و نحوه بازپرداخت آن با توجه به نيازهاي مالي و همچنين منابع مالي در دست طرح (درآمد فروش محصولات در صورت وجود – ارزش قراضه دارايي هاي ثابت – سود توزيع نشده و غيره) مي گردد. اخذ اينگونه تصميمات مستلزم بررسي دقيق و هوشمند كليه اطلاعات قبلي و ملاجظات بعدي است. ويژگي مهم این شیوه ها در زمينه تأمين مالي آن است كه پس از ورود اطلاعات مربوط به سرمايه گذاري – فروش – هزينه ها و بطور كلي اطلاعات مربوط به مصارف و منابع طرح (به غير از منابع تامين مالي)، مي توان داده‎ها را مورد تحليل قرار داد. با مشاهده نتايج تحليل صورت گرفته توسط نرم افزار، وجوه مورد نياز كه بايستي به يكي ازطرق موجود تامين مالي گردد، مشخص مي شود. اين وجوه با عنوان “تامين مالي اتوماتيك“ نمايان ميشود. حال تحليلگران مي توانند با بررسي نتايج مالي طرح كه نمود شايسته اي در ترازنامه، سود و زيان و گردش وجوه نقد دارند و با بررسي نسبت هاي مالي مربوط به قبل (دوره هاي قبلي) و نسبت هايي كه براي دوره هاي آتي محاسبه شده است، تصميم درستي در رابطه با نحوه تامين مالي طرح اتخاذ نمايند. بعنوان مثال با مقايسه سودآوري پروژه با وجوه مورد نياز جهت پرداخت اصل و بهره وام بانكي، امكان و نحوه اخذ اين وام مورد بررسي قرار مي‎گيرد. تهيه صورت منابع و مصارف در اين زمينه كمك عمده اي مي كند كه این ابزارها با ارائه اين صورت نيز انجام تحليلها را ساده تر مي‎سازد.